3 . مهاجرت و موطن‌گزينى مسلمانان در مناطق تحت سيطره تمدن غربى . 4 . مهاجرت و موطن‌گزينى اروپائيان در مناطق تحت سيطره تمدن اسلامى . با ترجمه آثار يونانى به زبان عربى بسيارى از واژگان غربى در جهان اسلام ، يا به صورت اصلى وارد گشت و يا عبارت‌هاى مهجور آن معادل‌سازى شد . پس از طى قرن‌ها آثار علمى اسلامى از طريق اندلس و سيسيل به جهان غرب راه يافت . با انتقال فرهنگ و علوم جهان اسلام به غرب بسيارى از واژه‌ها و مصطلحات زبان عربى به اروپا منتقل شد كه تا به امروز بسيارى از آنها در زبان‌هاى مختلف اروپايى وجود دارد . در ادامهء اين بخش ، بنا بر ضرورت بحث به نمونه‌هايى از آنها اشاره خواهيم كرد . بىگمان انتقال لغت و كلمات از هر زبانى به زبان ديگر مستلزم تغييرات و دگرگونىهاى متناسبى است كه كاملًا بسته به عوامل محيطى است . براى نمونه ، كلمات زبان فارسى در انتقال به زبان عربى به دليل تغيير در تلفظ و نحوه بيان آن تغييرات بسيارى مىيابند و گاه اين تغييرات چنان است كه براى يافتن اصل پارسى آن مىبايد تحقيقات وسيعى صورت گيرد . اين فرايند در انتقال كلمات عربى به زبان‌هاى لاتين اروپا نيز قابل تكرار است ، چنان كه گاه در انتقال كلمات و اصطلاحات اسلامى به زبان‌هاى اروپايى برخى از اين كلمات تغيير مىيابند و با اصل خود متفاوت مىشوند . دوزى ، يكى از شرق‌شناسان زبده هلندى است كه براى بازنمودن فرهنگ اصيل اسلامى در اندلس بسيار كوشيد . او با تأليف كتابى با نام استعمال لغات و كلمات عربى در زبان اسپانيايى و پرتغالى ، « 1 » به بررسى فرايند « انتقال زبانى » از عربى به اروپايى خدمتى درخور كرد . فهرستى كه او به‌دست مىدهد ، بيش از دوهزار كلمه را شامل مىشود . بىشك چنين فهرستى در اين مختصر نمىگنجد ، از اين رو تنها به بخشى از آنها اشاره مىكنيم . « 2 »

--> ( 1 ) . نام اين كتاب در ترجمه‌هاى مختلف متفاوت است . . Addishir , A Dictionary of Persian Loan words in the Arabic Language DozyReinhartGlos saire des mots espagnols et portugais derives de larabe , Leiden , 1869 . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : نورالدين آل‌على ، التعريب و أثره فى الثقافتين العربية و الفارسية ؛ زيگريد هونگه ، فرهنگ اسلام در اروپا ، ترجمه مرتضى رهبانى ، ج 1 ، ص 33 - 26 .